‘’PANTÜRKİST SADRİ MAKSUDİ ARSAL BEĞ’’ - Av. Gökalp Kayacan

10 Ocak 2019 Perşembe

Türkistan Türklerinden Sadri Maksudi; 1878 senesinde Tataristan’ın başşehri olan Kazan vilayetine bağlı Taşsu karyesinde tevellüt etmiştir, ‘Kazan Uleması’ ndan Nizameddin Maksudi Molla Bey’in ve muallim Metfune Hanım’ın oğludur ve de mürebbi/pedagog Ahmet Hadi Maksudi’nin erkek kardeşidir. Orenburglu altın madencisi Şakir Rami’nin kerimesi ve meşhur şair Zakir Rami’nin yeğeni, Kamile Hatun ile desti izdivaç etmekle Adile ve Naile isimli iki kız evlada sahip olmuştur.

     Sadri Maksudi, ilköğrenimini ‘Taşsu Köy Mektebi’nde beybabası Nizameddin Molla’dan almıştır ve akabinde, 1888 yılında ‘Kazan Allamiye Medresesi’ne başlamıştır. Aynı medresede müderris olan ve Kazan’ın meşhur ceditçileri arasında gösterilen, ağabeyi Ahmet Hadi Maksudi’nin rahle-i tedrisatından geçmiştir. ‘Bahçesaray Zincirli Medresesi’nden davet alan ağabey Maksudi, Sadri’yi de beraberinde bu kente götürmüştür, burada bir sene talim-terbiye gören ve Rusça lisanını öğrenen Sadri için, Bahçesaray döneminin en mühim hatıratı; ileride ‘Manevi Baba’sı olarak yad edeceği ‘İsmail GASPIRALI’ ile tanış olmasıdır.

     Bilahare ‘Rus Muallim Mektebi’nde öğrenimini idame ettiren Sadri Maksudi, ilk öykü/hikaye denemelerine bu çağlarda başlamıştır ve 1900 yılında ‘Maişet’ isimli romanını neşretmiştir. 1902 senesinde ‘Paris Sorbonne Üniversitesi’nin Hukuk Fakültesi’ne kayıt yaptırmıştır ve bu süreçte senkronize olarak, ‘Ecole des Hautes Etudes Sociales’ ile ‘College de France’ da muhtelif dersleri takip etmiştir. Paris yıllarında, bir taraftan GASPIRALI’nın ‘Tercüman-ı Ahval’ ceridesi için makale kaleme alan Maksudi, diğer taraftan da Yusuf AKÇURA gibi ‘Türkçü’ şahsiyetler ile dostluk kurmuştur.

     1906 yılında mezun olarak Rusya’ya dönen Sadri Maksudi, ‘Türki Cumhuriyetler’ davasına ‘Yüce Yolbaşçı’lık yapmıştır ve bunun neticesinde Kazan’dan mebus seçilerek Rusya Türklerini temsilen ‘Duma’da yer almıştır. Deputat (Milletvekili) olduğu dönemde, Türkolog Radloff’un sempozyumlarında bulunan ve temayüz etmesi münasebetiyle 4.Duma’ya seçilmesi Ruslar tarafından engellenen Maksudi, Moskova Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden ikinci diplomasını alarak 1913 senesinde Kazan’da Avukatlık mesleğini icra etmeye başlamıştır. 1917 yılında Rusya’da Çarlık rejimi hitam bulmuştur, mamafih Sadri Maksudi; ‘Rusya Türkleri Kurultayı’na, ‘Milli-Medeni Muhtariyet’ projesini kabul ettirmiştir ve Kasım 1917 tarihinde Başkurdistan’ın Ufa şehrinde ilan edilen ‘İç Rusya ve Sibirya Türk-Tatarları Milli-Medeni Muhtariyeti’ adlı özerk devletin ‘Milli Meclis’ine ve de ‘Milli İdaresi’ne reis/başkan olarak seçilmiştir.

     ‘Müstakil İdil-Ural Ulus Devleti’ ne dönüşmesi umut edilen bu otonom yönetim, 1918 senesinde Ruslarca cebren lağvedilmiştir. Bolşevik hükümetin işbaşına gelmesi ve kendisini infaz edilecekler listesine alması sebebiyle Rusya’yı terk etmek mecburiyetinde kalan Maksudi, politik mücadelesine Avrupa üzerinden devam etmiştir ve 1919 yılında temerküz olunan ‘Paris Sulh Konferansı’na, Rusya Türkleri namı hesabına ‘muhtıra’ vermeye muvaffak olmuştur.

     1925 senesinde tesis edilen Ankara Hukuk Mektebi’nde vazifelendirilmek üzere, ATATÜRK tarafından Türkiye’ye davet edilen Maksudi, iç hukuk alanında temel ders müfredatında yer alan ‘Türk Hukuk Tarihi’ disiplinini ihdas etmiştir ve yeryüzünde bu dersi öğreten ilk kişi olmuştur. ATATÜRK’ün, ‘Dil ve Tarih İnkılabı’nda fiilen ve fikren bulunan Sadri Maksudi, Türk Dilini ve Türk Tarihini Tetkik Cemiyeti’nin teşekkülünde başat bir rol üstlenmiştir. Maksudi’nin ‘Türk Dili İçin’ isimli kitabına ATATÜRK’ün yazdığı önsöz, Türk Dil Kurumu binasının önündeki kitabeye nakşedilmiştir. Soyadı Kanunu ile birlikte Sadri Maksudi ARSAL hüviyetine haiz olan ‘Ulu Türkçü’; 1931 yılında CHP Şebinkarahisar, 1935 senesinde CHP Giresun ve 1950 yılında DP Ankara milletvekili olarak TBMM çatısı altında ‘Necip Türk Milleti’ne hizmet etmiştir.

     Rusça, Fransızca, İngilizce, Almanca, İtalyanca, Arapça ve Farsça lisanlarına hakim olan Maksudi ARSAL; İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde ve Edebiyat Fakültesi’nin Tarih Enstitüsü’nde dersler vermiştir ve hatta Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde Ordinaryüs makamına terfi etmiştir. ‘Namdar Rus Müellif’ Lev Tolstoy tarafından, ‘Zeki Tatar’ iltifatına mazhar olan Sadri Maksudi ARSAL hakkında, 20 Şubat 1957 tarihinde emri hak vaki olmuştur ve mümtaz merhum İstanbul Zincirlikuyu Kabristanı’na defnedilmiştir.

      ARSAL, Türk Milleti’ne; Maişet, Hukuk Tarihi Dersleri, Türk Hukuk Tarihi, Türk Dili İçin, İskitler-Sakalar, Orta Asya Türk Devletleri, Hukukun Umumi Esasları, Teokratik Devlet ve Laik Devlet, İngiltere’ye Seyahat, İngiliz Amme Hukuku’nun İnkişaf Safhaları, Umumi Hukuk Tarihi, Farabi’nin Hukuk Felsefesi, Kutadgu Bilig, Hukuk Felsefesi, Türk Tarihi ve Hukuk, Milliyet Duygusunun Sosyolojik Esasları isimli muhteşem eserleri miras olarak bırakmıştır.  

Kutlu mefkuredir Türklere Turan,,, Bu mukaddes yolda kılavuz Kur’an,,, Sen Türk oğlusun sakın unutma,,, ‘Tengri Biz Menen’dir daima Duan…  

Görüşlerinizi Bildirin

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.